Cymuned fechan yw Cenarth ond mae ganddi lawer i\u2019w gynnig i ymwelwyr o\u2019r Amgueddfa Cwryglau ragorol i lwybr pren ar hyd yr afon sy\u2019n cynnig mynediad i bawb, tafarndai, gorsaf betrol gyda siop a thoiledau. <\/p>\n\n
Detholiad o Ganllaw Taith Dyffryn Teifi (i’w gyhoeddi yn 2026):<\/em> “Mae Cenarth yn nodedig am ei rhaeadr ysblennydd, y bont a adeiladwyd \u00e2 thyllau crwn (spandrelau) sy’n lleihau’r pwysau heb golli cryfder, y felin flawd o’r 17eg Ganrif a’r amgueddfa cwryglau.<\/p>\n\n Yn hanesyddol, roedd Cenarth yn enwog am ei gwryglau. Cwch bach wedi’i wneud o bren wedi’i wehyddu gyda gorchudd gwrth-dd\u0175r yw cwrwgl. Mae adeiladu cwrwgl yn grefft fedrus sy’n cael ei throsglwyddo o genhedlaeth i genhedlaeth. Mae cwryglau wedi cael eu hadeiladu a’u defnyddio gan wahanol ddiwylliannau ledled y byd ers miloedd o flynyddoedd. Yn draddodiadol yng Nghymru, mae gan bob afon ei dyluniad ei hun. Mae ffr\u00e2m cwrwgl lleol Afon Teifi wedi’i gwneud o ganghennau helyg gyda gwialen o wiail cyll. Mae’r strap cario wedi’i wneud o helyg, cyll neu dderw wedi’i droelli a’r padl o larwydd, ynn neu lwyfen. I bysgota, byddai rhwyd \u200b\u200b\u200b\u200byn cael ei sicrhau rhwng dau gwrwgl sydd wedyn yn drifftio i lawr yr afon gan ddal pysgod wrth iddynt fynd. Mae Canolfan Genedlaethol y Cwrwgl yng Nghenarth yn rhoi trosolwg da o hanes y cwrwgl. <\/p>\n\n Mae eglwys y plwyf, a adeiladwyd ym 1872 ar safle eglwysig hynafol, wedi’i chysegru i’r sant lleol o’r 6ed ganrif, Sant Llawddog. Mae’r bedyddfaen o’r 12fed ganrif yn anarferol gan ei fod wedi’i addurno \u00e2 phum wyneb dynol. Y tu allan i fynedfa’r eglwys mae’r Garreg Gellidywyll o’r 5ed-6ed ganrif. Mae’r Lladin ‘CVRCAGN – FILI ANDAGELI’ yn cyfieithu fel ‘Curcagnus mab Andagellus’. <\/p>\n\n Ychydig i lawr yr afon, mae Ffynnon Llawddog, sydd \u00e2 tho llechi ac mewn cyflwr gwych. Mae’n dal i gael ei defnyddio heddiw a dywedir nad yw hi byth yn sychu.” <\/p>\n\n