{"id":766,"date":"2024-05-02T11:12:54","date_gmt":"2024-05-02T11:12:54","guid":{"rendered":"https:\/\/teifivalleytrail.wales\/communities\/castell-newydd-emlyn\/"},"modified":"2025-07-16T10:00:11","modified_gmt":"2025-07-16T10:00:11","slug":"castell-newydd-emlyn","status":"publish","type":"tvt_shop","link":"https:\/\/teifivalleytrail.wales\/cy\/communities\/castell-newydd-emlyn\/","title":{"rendered":"Castellnewydd Emlyn"},"content":{"rendered":"\n

Yn dref brysur yn Sir G\u00e2r, mae gan Gastellnewydd Emlyn dreftadaeth ddiwylliannol hynafol ddiddorol sy’n cynnwys siopau, tafarndai a chaffis. Mae Attic Theatre ardderchog yno hefyd lle mae dram\u00e2u amatur arobryn yn cael eu perfformio, felly archebwch docyn os ydych chi yn yr ardal yn ystod amser sioe.<\/p>\n\n

Mae tref farchnad Castellnewydd Emlyn yng ngogledd Sir G\u00e2r yn cymryd ei henw o gastell o’r 13eg ganrif ac ardal Emlyn ac mae’n ymestyn ar draws afon Teifi i Adpar, Ceredigion. Mae gan y dref a’r afon gysylltiadau hanesyddol a diwydiannol cryf sydd wedi gwneud Castellnewydd Emlyn y gymuned brysur ydyw heddiw. <\/p>\n\n

Mae’r castell yn dyddio’n \u00f4l i 1215 a chafodd ei gipio gan Owain Glynd\u0175r yng ngwrthryfel y 15fed ganrif yn erbyn rheolaeth Lloegr. Newidiodd ddwylo sawl gwaith dros y blynyddoedd a chafodd ei ildio i’r Senedd ym 1648 a’i ffrwydrodd gan ei adael yn adfail. Cafodd cerreg o’r safle eu lladrata i adeiladu llawer o’r dref ac mae llawer o adeiladau hanesyddol y dref wedi’u gwneud o garreg ganoloesol. <\/p>\n\n

Adeiladwyd Neuadd y Dref sy’n sefyll ar safle’r hen farchnad ym 1892 ac mae bellach yn gartref i’r Attic Players Theatre, Siambr Cyngor y Dref, pedair uned fusnes a’r llyfrgell gyhoeddus leol. Dywedir mai’r Hen Lys yn Stryd yr Eglwys, a adeiladwyd ym 1868, a’r Hen Ysgol Ramadeg a adeiladwyd ym 1867, yw’r adeiladau hynaf yn y dref. Y Bunch of Grapes, a adeiladwyd ddiwedd y 1600au, yw’r dafarn hynaf, ac ar un adeg roedd dros 52 o dafarndai yn y dref. Heddiw mae 5 ac un gwesty. <\/p>\n\n

Mae’r dref yn ardal gadwraeth ac mae’r afon a’i chyffiniau wedi’u dynodi’n Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig. Gall ymwelwyr \u00e2 thiroedd y Castell ddilyn llwybr cerdded troellog ar lan yr afon neu ymlacio yn y safle picnic mawr. Defnyddiwyd p\u0175er yr afon i bweru melinau gwl\u00e2n, melinau \u0177d a’r orsaf b\u0175er gyntaf i gynhyrchu trydan ar gyfer y dref ym 1909. Roedd teuluoedd Cawdor a Fitzwilliam yn rhedeg ystadau ar y naill ochr a’r llall i’r afon \u2013 gan adeiladu coredau ac ysgol bysgod i’r pysgotwyr bonheddig. <\/p>\n\n

Mae marchnad anifeiliaid a marchnad gyffredinol lewyrchus a gynhelir yn wythnosol yng nghanol y dref yn cefnogi’r gymuned ffermio ac yn galluogi pobl leol i siopa’n lleol. Mae gan y stryd fawr gymysgedd diddorol o 50 o fanwerthwyr annibynnol, siopau coffi ac emporiwm hen bethau mawr. <\/p>\n\n

Gwybodaeth gyffredinol am y dref – https:\/\/visitnewcastleemlyn.co.uk\/<\/a> <\/p>\n\n